İmar ve inşaat hukuku iki yönlüdür: bir yanda arsa sahibi, müteahhit ve alıcılar arasındaki sözleşme ilişkileri; diğer yanda yapının plana, ruhsata ve mevzuata uygunluğunu denetleyen idareyle ilişkiler bulunur. Sözleşme uyuşmazlıkları Türk Borçlar Kanunu’na, imar işlemleri ise 3194 sayılı İmar Kanunu ve ilgili yönetmeliklere tabidir. Yeniden yapılaşmanın yoğun olduğu dönemlerde sözleşmelerin şekli ve içeriği daha da önem kazanır.
Bu alandaki başlıca konular
- Kat karşılığı inşaat ve eser sözleşmelerinin hazırlanması ve incelenmesi
- Müteahhit temerrüdü, gecikme ve ayıplı yapı uyuşmazlıkları
- Yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni (iskân) işlemleri
- İmar planlarına ve imar uygulamalarına itiraz ve iptal davaları
- Yıkım kararları ve imar para cezalarına karşı davalar
- Kat irtifakı, kat mülkiyeti ve yönetim planı uyuşmazlıkları
Kat karşılığı inşaat sözleşmesi
Arsa sahibinin arsasından pay devretmeyi, müteahhidin de karşılığında bağımsız bölümler inşa etmeyi üstlendiği bu sözleşme, taşınmaz devri vaadi içerdiğinden noterde düzenleme şeklinde yapılmalıdır; aksi hâlde kural olarak geçersizdir. Sözleşmede teslim süresi, gecikme cezası, ruhsat ve iskân yükümlülüğü, paylaşım listesi ve kademeli tapu devri açıkça düzenlenmeli ve sözleşme tapuya şerh edilmelidir. Ayrıntılar kat karşılığı inşaat sözleşmesi yazısındadır.
Ayıplı ve geciken yapı
İş sahibi, teslimden sonra yapıyı işlerin olağan akışına göre gözden geçirmeli ve ayıpları uygun süre içinde müteahhide bildirmelidir; sonradan ortaya çıkan gizli ayıplar öğrenilir öğrenilmez bildirilmelidir. Ayıp hâlinde sözleşmeden dönme, bedelden indirim ya da ücretsiz onarım istenebilir. Taşınmaz yapı eserlerinde ayıp nedeniyle açılacak davalar teslimden itibaren beş yıllık zamanaşımına tabidir; ağır kusur hâlinde bu süre yirmi yıldır.
İmar işlemlerine itiraz
Onaylanan imar planları belediyede bir ay süreyle ilan edilir ve bu sürede plana itiraz edilebilir. Plana, yapı ruhsatının reddine, yıkım kararına ya da imar para cezasına karşı idare mahkemesinde dava açma süresi, işlemin tebliğinden ya da ilanından itibaren altmış gündür. Ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapılar için tespit, mühürleme ve yıkım kararları birbirini izleyen kısa süreli işlemlerdir; her tebligatın tarihi not edilmelidir.
İlk adımlar
- Kat karşılığı inşaat sözleşmesinin noterde düzenleme şeklinde yapılıp yapılmadığını ve tapuya şerh edilip edilmediğini kontrol edin.
- Yapıdaki ayıpları fotoğraf ve tarihleriyle kayıt altına alın, müteahhide yazılı olarak bildirin.
- İmar işlemlerine karşı idari dava süresi, işlemin tebliğinden ya da ilanından itibaren altmış gündür.
Sık sorulan sorular
Adi yazılı kat karşılığı sözleşmesi geçerli mi?
Taşınmaz devrini içerdiği için kural olarak noterde düzenleme şeklinde yapılması gerekir; adi yazılı sözleşme bu yönüyle geçersiz sayılabilir. Ancak tarafların sözleşmeyi büyük ölçüde ifa ettiği durumlarda şekle aykırılığın ileri sürülmesi hakkın kötüye kullanılması sayılabilir; her olay ayrıca değerlendirilir.
Müteahhit binayı zamanında teslim etmezse ne olur?
Sözleşmede gecikme cezası öngörülmüşse bu ceza istenebilir; ayrıca gecikme nedeniyle uğranılan kira kaybı gibi zararların tazmini talep edilebilir. Gecikme ağır boyuttaysa sözleşmeden dönme de gündeme gelebilir; bu kararın sonuçları önceden değerlendirilmelidir.
İskânı olmayan yapıda ne gibi sorunlar çıkar?
Yapı kullanma izni alınmamış yapılarda abonelik işlemleri, kat mülkiyetine geçiş ve satış gibi işlemlerde güçlük yaşanabilir. Sözleşmede iskân yükümlülüğü müteahhide verilmişse iznin alınmaması sözleşmeye aykırılık oluşturur.


