Aile Hukuku
Anlaşmalı Boşanmanın Şartları: Bir Yıl Kuralı, Protokol ve Duruşma
Anlaşmalı boşanma için aranan şartlar, protokolde açıkça yazılması gereken maddeler, duruşmada hâkimin eşleri dinlemesi ve kararın kesinleşmesi.
Kısaca
- Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalı ve iki eş de boşanmayı ve sonuçlarını kabul etmelidir.
- Hâkim iki eşi de duruşmada bizzat dinler; yalnızca vekil göndermek yeterli değildir.
- Protokolde velayet, kişisel ilişki, nafaka, mal paylaşımı ve ziynet eşyası tartışmaya yer bırakmayacak açıklıkta yazılmalıdır.
Boşanma kararını birlikte veren eşler için anlaşmalı boşanma, yargılamanın en kısa yoludur. Bununla birlikte “anlaşmalı” olması sürecin bir formaliteden ibaret olduğu anlamına gelmez. Duruşmada onaylanan protokol, eşlerin ve çocukların uzun yıllar yaşayacağı düzeni belirler; belirsiz yazılmış bir madde, boşanmadan sonra yeni bir davanın konusu olabilir.
Kanunun aradığı şartlar
Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrası anlaşmalı boşanmayı üç şarta bağlar:
- Evliliğin en az bir yıl sürmesi: Süre evlenme tarihinden dava tarihine kadar hesaplanır.
- Ortak başvuru ya da kabul: Eşler birlikte başvurabilir ya da bir eşin açtığı davayı diğeri kabul edebilir.
- Hâkimin eşleri bizzat dinlemesi: Hâkim, iradelerin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli ve çocuklarla mali sonuçlara ilişkin düzenlemeyi uygun bulmalıdır.
Bu şartlar gerçekleştiğinde evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı kabul edilir; ayrıca kusur ya da boşanma sebebi ispatlanması gerekmez. Dava, eşlerden birinin yerleşim yerindeki ya da eşlerin son altı aydır birlikte oturdukları yerdeki aile mahkemesinde açılır.
Protokolde neler yazılmalı?
- Velayet: Ortak çocukların velayetinin hangi ebeveyne bırakılacağı açıkça belirtilir.
- Kişisel ilişki: Diğer ebeveynin çocukla hangi günlerde ve saatlerde, bayram ve okul tatillerinde ne kadar süreyle görüşeceği yazılır. “Uygun zamanlarda” gibi ifadeler uygulamada anlaşmazlık doğurur.
- İştirak nafakası: Aylık tutar, ödeme günü ve her yıl hangi oranda artırılacağı kararlaştırılır.
- Yoksulluk nafakası ve tazminat: Ödenecekse tutarı ve artış esası; ödenmeyecekse tarafların bu yönde talebinin bulunmadığı açıkça yazılır.
- Mal paylaşımı: Ev, araç, banka hesapları ve borçların kimde kalacağı tek tek sayılır; tapu devrinin zamanı ve masrafı belirlenir.
- Ziynet ve ev eşyası: Takıların ve eşyaların kimde kalacağı, iade edilecekse ne zaman edileceği yazılır.
Protokole “tarafların mal rejiminin tasfiyesinden doğan bir talebi yoktur” gibi bir ifade konulursa bu, kural olarak katılma alacağından vazgeçme şeklinde yorumlanır. İleride mal paylaşımı davası açmayı düşünen eşin bu maddeyi imzalamadan önce dikkatle değerlendirmesi gerekir. Yaklaşık bir hesap için mal paylaşımı hesaplama aracı kullanılabilir.
Duruşma günü
Duruşmada hâkim eşleri dinler, protokolün maddelerini okur ve her birinin bu düzenlemeyi özgür iradesiyle kabul edip etmediğini sorar. Hâkim, çocukların ve tarafların yararını gözeterek protokolde değişiklik önerebilir; eşler değişikliği kabul ederse karar verilir, kabul etmezlerse dava anlaşmalı olarak sonuçlanmaz. Eşlerden biri duruşmaya katılmazsa da aynı sonuç doğar.
Kararın kesinleşmesi
Boşanma kararı, tebliğden itibaren iki haftalık istinaf süresi geçtiğinde kesinleşir. Taraflar kanun yolundan feragat ederse karar daha erken kesinleşebilir. Kesinleşmeden sonra nüfus kayıtları güncellenir; kadın eş kural olarak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır.
Anlaşma bozulursa
Eşlerden biri duruşmadan önce ya da duruşmada fikrini değiştirirse dava çekişmeli boşanma olarak devam edebilir. Bu durumda boşanma sebebinin ve kusurun ispatı gerekir; yargılama da uzar. Protokolün imzalanmadan önce her iki tarafça ayrıntılı biçimde değerlendirilmesi bu nedenle önemlidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumlar mevzuat ve güncel yargı kararları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.


